ISO 45001 | Chứng nhận về an toàn & sức khỏe nghề nghiệp

1. Tiêu chuẩn ISO 45001

1.1 Tiêu chuẩn ISO 45001 là gì?

ISO 45001 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OH&S), quy định các yêu cầu giúp tổ chức xây dựng, vận hành và cải tiến hệ thống nhằm phòng ngừa thương tích, bệnh tật liên quan đến công việc và tạo môi trường làm việc an toàn, lành mạnh.

Tiêu chuẩn không đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với an toàn sản phẩm, thiệt hại tài sản hoặc tác động đến môi trường. Các vấn đề này chỉ được xem xét trong phạm vi chúng có thể ảnh hưởng đến an toàn và sức khỏe nghề nghiệp của người lao động.

1.2 Mục đích của hệ thống

Giúp doanh nghiệp chủ động quản lý các vấn đề về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, phòng ngừa thương tích, bệnh tật liên quan đến công việc và tạo môi trường làm việc an toàn, lành mạnh.

Các mục tiêu chính gồm:

• Phòng ngừa tai nạn và bệnh nghề nghiệp bằng cách hạn chế các sự cố, thương tích và ảnh hưởng đến sức khỏe phát sinh trong quá trình làm việc.
• Kiểm soát rủi ro OH&S thông qua việc xác định và kiểm soát các yếu tố có thể ảnh hưởng đến an toàn và sức khỏe người lao động.
• Cải thiện điều kiện làm việc bằng cách từng bước nâng cao mức độ an toàn và bảo vệ sức khỏe tại nơi làm việc.
• Tăng cường sự tham gia của người lao động trong việc nhận diện mối nguy, kiểm soát rủi ro và thực hiện các hoạt động liên quan đến an toàn, sức khỏe nghề nghiệp.
• Cải tiến hiệu quả quản lý thông qua việc theo dõi kết quả, đánh giá hoạt động và liên tục cải thiện hệ thống quản lý OH&S.

1.3 Cấu trúc 10 điều khoản của ISO 45001:2018

Tiêu chuẩn về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp được xây dựng theo cấu trúc gồm 10 điều khoản. Trong đó, Điều khoản 1-3 cung cấp phạm vi, tài liệu viện dẫn và thuật ngữ; các yêu cầu chính của hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp tập trung từ Điều khoản 4 đến Điều khoản 10, cụ thể:

• Điều khoản 4 – Bối cảnh của tổ chức: Tổ chức cần xác định các vấn đề bên trong, bên ngoài, nhu cầu của người lao động và các bên quan tâm có liên quan đến OH&S. Từ đó xác định phạm vi của hệ thống quản lý.
• Điều khoản 5 – Lãnh đạo và sự tham gia của người lao động: Đề cập đến vai trò và cam kết của lãnh đạo, chính sách OH&S, trách nhiệm trong hệ thống và cơ chế tham vấn, tham gia của người lao động.
• Điều khoản 6 – Hoạch định: Tập trung vào việc nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro và cơ hội, xác định các yêu cầu pháp luật, mục tiêu OH&S và kế hoạch để đạt được các mục tiêu đó.
• Điều khoản 7 – Hỗ trợ: Quy định các yếu tố cần thiết để hệ thống hoạt động hiệu quả, gồm nguồn lực, năng lực, nhận thức, trao đổi thông tin và thông tin dạng văn bản.
• Điều khoản 8 – Thực hiện: Tập trung vào hoạch định và kiểm soát hoạt động, quản lý thay đổi, mua sắm, nhà thầu, hoạt động thuê ngoài và chuẩn bị, ứng phó với tình huống khẩn cấp.
• Điều khoản 9 – Đánh giá kết quả thực hiện: Yêu cầu tổ chức theo dõi, đo lường và đánh giá kết quả OH&S, đánh giá sự tuân thủ, thực hiện đánh giá nội bộ và xem xét của lãnh đạo.
• Điều khoản 10 – Cải tiến: Tập trung vào sự cố, sự không phù hợp, hành động khắc phục và cải tiến liên tục nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống quản lý OH&S.

1.4 [Tải file PDF] Tài liệu tiêu chuẩn ISO 45001

ISO 45001:2018 được ISO chính thức ban hành ngày 12/03/2018, thay thế OHSAS 18001. Tài liệu cung cấp các yêu cầu của tiêu chuẩn, giúp doanh nghiệp tham khảo và định hướng xây dựng, tích hợp hệ thống quản lý vào các quy trình phù hợp với hoạt động thực tế.

Tiêu chuẩn này không phải là văn bản pháp luật có tính bắt buộc, mà là công cụ quản lý được tổ chức lựa chọn áp dụng. Tiêu chuẩn cũng không quy định một cách cố định doanh nghiệp phải thực hiện công tác an toàn và sức khỏe nghề nghiệp như thế nào, mà đưa ra khuôn khổ và các yêu cầu để tổ chức áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế.

=> Quý doanh nghiệp có thể tải tài liệu ISO 45001:2018 PDF để tham khảo đầy đủ nội dung và yêu cầu của tiêu chuẩn.

2. Mối quan hệ giữa tiêu chuẩn ISO 45001 và OHSAS 18001

ISO 45001 và OHSAS 18001 có mối quan hệ kế thừa và chuyển đổi trong hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp:

• OHSAS 18001 là tiêu chuẩn tiền nhiệm được nhiều tổ chức sử dụng để xây dựng hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp trước khi ISO 45001 ra đời.
• ISO 45001 được ban hành để thay thế OHSAS 18001 và trở thành tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp.
• ISO 45001 kế thừa nền tảng quản lý từ OHSAS 18001 với các nội dung như nhận diện mối nguy, đánh giá và kiểm soát rủi ro, theo dõi kết quả và cải tiến hệ thống.
• ISO 45001 có sự thay đổi về cấu trúc khi được xây dựng theo cấu trúc cấp cao (HLS), giúp tiêu chuẩn tương thích với các hệ thống quản lý khác như ISO 9001 và ISO 14001 và thuận lợi hơn khi tích hợp nhiều hệ thống trong doanh nghiệp.

3. Giá trị của chứng nhận ISO 45001

Khi doanh nghiệp được cấp chứng nhận hệ thống quản lý, cho thấy hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp đã được thiết lập và vận hành theo các yêu cầu của tiêu chuẩn.

Cụ thể, doanh nghiệp có thể chứng minh:

• Đã thiết lập hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp: Các hoạt động liên quan đến OH&S được đưa vào một hệ thống quản lý thống nhất, thay vì thực hiện riêng lẻ.
• Có cơ chế nhận diện và kiểm soát rủi ro: Mối nguy trong quá trình làm việc được xác định, đánh giá và kiểm soát bằng các biện pháp phù hợp.
• Có sự cam kết của lãnh đạo đối với an toàn và sức khỏe người lao động: An toàn nghề nghiệp được đưa vào hoạt động quản lý của tổ chức và có sự tham gia của các cấp liên quan.
• Hệ thống đã được đánh giá độc lập: Một tổ chức chứng nhận đã đánh giá hệ thống quản lý của doanh nghiệp và xác nhận mức độ phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn này.

Việc áp dụng và duy trì hệ thống cũng có thể giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa tai nạn, hạn chế sự cố gây gián đoạn hoạt động và giảm các tổn thất liên quan đến tai nạn lao động.

Tuy nhiên, có chứng nhận không đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ không xảy ra tai nạn lao động và cũng không tự động chứng minh doanh nghiệp đã đáp ứng toàn bộ các yêu cầu pháp luật về an toàn lao động.

4. Làm thế nào để xây dựng hệ thống ISO 45001 thành công?

Để xây dựng một hệ thống quản lý hiệu quả, doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc xác định các yếu tố có thể phát sinh mối nguy và xây dựng cách nhận diện, đánh giá, kiểm soát rủi ro phù hợp với điều kiện thực tế.

4.1 Xác định các yếu tố có thể gây ảnh hưởng đến an toàn và sức khỏe nghề nghiệp

Mối nguy trong môi trường làm việc có thể xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau, từ máy móc, hóa chất, điều kiện môi trường đến cách tổ chức công việc và các yếu tố liên quan đến người lao động. Khi hoạch định hệ thống OH&S, doanh nghiệp cần xem xét đầy đủ các nguồn có khả năng gây thương tích hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động.

Các nhóm yếu tố thường cần được xem xét gồm:

• Yếu tố vật lý: Tiếng ồn, độ rung, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, bức xạ, áp suất, ánh sáng không phù hợp và các điều kiện vật lý khác.
• Yếu tố hóa học: Bụi, hơi, khí, khói và các loại hóa chất có khả năng gây kích ứng, ngộ độc, cháy hoặc nổ.
• Yếu tố sinh học: Vi khuẩn, virus, nấm, côn trùng, động vật hoặc các tác nhân sinh học có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe.
• Yếu tố công thái học: Tư thế làm việc không phù hợp, thao tác lặp lại, nâng hoặc mang vác vật nặng, thiết kế máy móc và vị trí làm việc không phù hợp với người sử dụng.
• Yếu tố tâm lý – xã hội: Áp lực công việc, thời gian làm việc kéo dài, căng thẳng, bạo lực, quấy rối và những yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.
• Yếu tố liên quan đến công việc và môi trường làm việc: Tình trạng cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị, phương tiện di chuyển, cách tổ chức công việc và các tình huống bất thường hoặc khẩn cấp như cháy, nổ, rò rỉ hóa chất.

Các nhóm trên là cách phân loại giúp doanh nghiệp dễ nhận diện nguồn mối nguy trong thực tế; không nên hiểu đây là một danh mục cố định áp dụng cho mọi tổ chức. Mỗi doanh nghiệp cần xác định mối nguy dựa trên hoạt động, điều kiện làm việc và đặc điểm thực tế của mình.

4.2 Cách ISO 45001 tiếp cận mối nguy, rủi ro và sự cố

ISO 45001 tiếp cận theo hướng chủ động phòng ngừa, tập trung kiểm soát mối nguy trước khi chúng dẫn đến tai nạn, thương tích hoặc bệnh tật liên quan đến công việc. Quá trình này có thể khái quát qua 5 bước:

Bước 1: Nhận diện mối nguy và xác định rủi ro

Xác định mối nguy phát sinh từ từng công việc, khu vực và điều kiện làm việc. Việc nhận diện cần bao quát cả hoạt động bình thường, bất thường và tình huống khẩn cấp.

Bước 2: Xác định đối tượng có thể bị ảnh hưởng

Cần xác định các nhóm người có khả năng tiếp xúc với mối nguy:

• Người lao động tại khu vực làm việc.
• Nhân viên mới hoặc người chưa có nhiều kinh nghiệm.
• Nhân sự thực hiện công việc bảo trì, sửa chữa.
• Nhà thầu và người làm việc bên ngoài.
• Khách đến làm việc hoặc tham quan.
• Những nhóm lao động có đặc điểm cần được xem xét riêng.

Việc xác định theo nhóm người có khả năng bị ảnh hưởng giúp doanh nghiệp lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp với từng loại công việc và điều kiện thực tế.

Bước 3: Đánh giá mức độ rủi ro và lựa chọn biện pháp kiểm soát

Đánh giá khả năng xảy ra và mức độ hậu quả của từng mối nguy để xác định mức độ rủi ro và thứ tự ưu tiên kiểm soát.

Biện pháp kiểm soát được lựa chọn theo thứ bậc kiểm soát, ưu tiên loại bỏ hoặc giảm mối nguy tại nguồn trước khi áp dụng biện pháp kỹ thuật, hành chính và phương tiện bảo vệ cá nhân.

Bước 4: Ghi nhận sự cố và thực hiện hành động khắc phục

Ghi nhận và điều tra tai nạn, sự cố và trường hợp suýt xảy ra tai nạn để xác định nguyên nhân, đánh giá biện pháp kiểm soát và thực hiện hành động khắc phục phù hợp.

Doanh nghiệp cần tìm hiểu:

• Sự cố xảy ra trong điều kiện nào?
• Mối nguy nào đã dẫn đến sự việc?
• Biện pháp kiểm soát hiện tại có hiệu quả không?
• Nguyên nhân trực tiếp và nguyên nhân liên quan đến hệ thống là gì?
• Có nguy cơ tương tự ở các khu vực hoặc công việc khác không?

Kết quả phân tích được sử dụng để điều chỉnh biện pháp kiểm soát và ngăn sự cố tương tự tái diễn.

Bước 5: Theo dõi, cập nhật và cải tiến

Quản lý rủi ro OH&S cần được duy trì liên tục, không chỉ thực hiện một lần khi xây dựng hệ thống.

Đánh giá lại mối nguy và rủi ro khi có thay đổi về máy móc, công nghệ, quy trình, nguyên vật liệu hoặc điều kiện làm việc. Kết quả kiểm tra, sự cố và ý kiến người lao động được sử dụng để cải tiến hệ thống.

=> Để thuận tiện, doanh nghiệp có thể tham khảo và tải file Checklist nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro